Tìm ra con đường.
Có nhiều điều để hiểu trong lời kinh này.
Thứ nhất: đường không được trao cho bạn, bạn phải tìm kiếm nó. Nhưng mọi người đang ở dưới ảo tưởng rằng nó đã được trao cho người đó. Và nếu có một thứ có thể giữ vai trò chính trong phá huỷ tôn giáo trên toàn thế giới, đó là ảo tưởng rằng đường đã được trao.
Đường không được trao cho chúng ta bởi việc sinh. Nhưng mọi tôn giáo đã tạo ra hệ thống để cho ngay khi bạn được sinh ra, bạn được cho cả tôn giáo nữa; cùng với sữa của mẹ bạn, bạn được trao cho tôn giáo. Khi đứa trẻ còn chưa phát triển thông minh của nó, khi nó chưa nghĩ về bất kì cái gì, khi nó vẫn không có tâm trí, khi nó vẫn không có bất kì việc hiểu nào, chúng ta truyền bá tôn giáo vào sâu trong vô thức của nó. Bố mẹ truyền bá cách thức của họ – cái không phải là cách thức của họ nữa; điều đó nữa đã được trao cho họ bởi bố mẹ họ. Cho nên thế thì bạn được sinh ra như người Hindu, người Mô ha mét giáo, người Jaina hay người Ki tô giáo. Từ chính việc sinh của bạn, bạn được kết nối với con đường nào đó mà đã bị áp đặt lên bạn.
Không ai được sinh ra là người Hindu hay người Mô ha mét giáo; không ai có thể vậy. Một người có thể được sinh vào trong gia đình người Hindu, nhưng không ai có thể được sinh là người Hindu. Người đó có thể được sinh trong gia đình người Mô ha mét giáo, nhưng người đó không thể được sinh ra là người Mô ha mét giáo. Khi một người được sinh ra người đó không có tôn giáo, không có đường. Đường bị áp đặt lên người đó như đứa trẻ bị áp đặt bởi bố mẹ nó, bởi gia đình, bởi đẳng cấp, bởi xã hội. Và họ rất vội vàng ép buộc điều đó, vì nếu đứa trẻ bắt đầu hiểu, nó sẽ chống lại việc áp đặt này. Đó là lí do tại sao nó bị ép buộc khi nó còn chưa tỉnh táo đầy đủ.
Mọi tôn giáo rất vội vàng tóm cổ đứa trẻ; chút ít quá trễ, và sự việc sẽ là khó. Một khi đứa trẻ nổi lên từ vô thức vào trong trạng thái ý thức của tâm trí, nó biết cách chăm nom cho bản thân nó và thế thì bạn sẽ không có khả năng áp đặt tôn giáo của bạn – đứa trẻ sẽ tìm tôn giáo cho bản thân nó. Điều có thể xảy ra là đứa trẻ từ gia đình Hindu cảm thấy rằng Ki tô giáo là đường của nó. Đứa trẻ từ gia đình Ki tô giáo có thể có ưa thích về Hindu giáo. Bây giờ điều này sẽ tạo ra nhiễu loạn lớn. Để ngăn đứa trẻ khỏi quay lưng lại tôn giáo của bạn, trong vô thức của mình bạn phạm tội với nó – bạn quấn các ước định của bạn quanh cổ nó. Trong tất cả các tội mà người đã phạm phải cho tới giờ, đây là tội lớn nhất trong tất cả chúng.
Tại sao tôi gọi nó là tội lớn nhất? – vì chúng ta cho đứa trẻ một tôn giáo giả mà không phải là chọn lựa riêng của nó. Và tôn giáo là thứ mà chừng nào bạn chưa chọn nó cho bản thân bạn nó sẽ không có bất kì giá trị nào. Chỉ khi bạn đã chọn nó – như kết quả của việc tìm kiếm từ con người riêng của bạn, từ đau và khát riêng của bạn – bạn mới có thể có tính tôn giáo. Tôn giáo đã được trao cho bạn bởi người khác vẫn còn là trên bề mặt, và vì điều đó việc tìm kiếm riêng của bạn bị cản trở.
Đó là lí do tại sao khi Phật hay Mahavira hay Mohammed hay Christ còn sống, ánh sáng của tính tôn giáo chiếu ra ngoài và có cách mạng trong cuộc sống của những người đi tới họ; nhưng một khi họ qua rồi, ánh sáng này dần bắt đầu phai nhoà đi. Những người đi tới Phật để được khai tâm đã làm quyết định riêng của họ để đi theo ông ấy. Qua suy ngẫm, qua trải nghiệm, qua xem xét kĩ càng, qua tu luyện và thực nghiệm, họ cảm thấy rằng con đường của Phật là đường đúng cho họ nữa, và do vậy họ bắt đầu đi theo ông ấy. Đây đã là chọn lựa cá nhân riêng của họ, đây đã là việc buông xuôi riêng của họ. Cam kết này đã không bị áp đặt lên họ bởi ai đó khác. Đích thân họ đã chọn nó cho nên nó có hương vị khác toàn bộ. Họ có thể đánh cược toàn thể các kiếp sống của họ cho nó – vì người đánh cược cuộc sống của mình cho cái gì đó mà bản thân người ta cảm thấy là đúng.
Nhưng con họ sẽ là Phật tử bởi việc sinh – điều đó sẽ không là từ chọn lựa riêng của chúng. Chúng sẽ không làm quyết định riêng của chúng, chúng thậm chí sẽ không nghĩ về điều đó. Phật giáo sẽ bị áp đặt lên chúng.
Nhớ trong tâm trí rằng bất kì cái gì bạn chọn, cho dù đó là địa ngục, sẽ biến thành cõi trời. Và cho dù cõi trời đã được áp đặt lên bạn, nó sẽ biến thành địa ngục. Địa ngục là việc ép buộc. Nếu cái gì đó đã bị ép vào bạn từ bên ngoài, cho dù đó là phúc lạc, điều đó sẽ là khổ. Ép buộc gây ra khổ, và bất kì cái gì bị ép buộc lên bạn đều trở thành nhà tù.
Cho nên trên trái đất ngày nay không có người Hindu thực, không có người Mô ha mét giáo thực, không có Phật tử thực: ngày nay chỉ tù nhân tồn tại. Ai đó ở trong nhà tù Hindu, ai đó ở trong nhà tù Mô ha mét giáo, ai đó ở trong nhà tù Jaina…
Tôi gọi nó là nhà tù vì bạn không bao giờ nghĩ về liệu bạn có muốn là người Hindu, người Mô ha mét giáo, hay người Jaina. Bạn đã không chọn. Tôn giáo của bạn là sự nô lệ của bạn nhưng sự nô lệ này là tinh vi tới mức bạn thậm chí không nhận biết về điều đó, vì nó đã được thấm vào trong bạn khi bạn còn chưa có đủ ý thức. Khi bạn còn chưa nhận biết cái gì đang xảy ra, sự nô lệ này, xiềng xích này đã được lồng vào cổ tay bạn. Đến lúc bạn trở nên có ý thức, bạn thấy tay bạn đã bị xiềng rồi. Và nó lại còn không được gọi là xiềng xích. Bố mẹ bạn, gia đình bạn, xã hội của bạn đã bảo bạn rằng đó đã là đồ trang sức cần được gìn giữ cẩn thận, để cho không ai có thể phá huỷ nó. Đây đã là đồ trang sức, và là thứ rất có giá trị, và vì nó bạn sẽ phải đánh cược cả đời bạn.
Và một điều rất thú vị đã xảy ra. Nếu Hindu giáo bị lâm nguy bạn sẽ trao cuộc sống của bạn cho nó. Vì Hindu giáo, vì Ki tô giáo hay vì Hồi giáo… bạn có thể chết dù tôn giáo của bạn là bất kì cái gì, nhưng bạn không sẵn sàng sống vì nó. Nếu bạn được yêu cầu sống cuộc sống của bạn như người Hindu thực, bạn sẽ không sẵn sàng. Nếu bạn được yêu cầu sống cuộc sống của bạn như người Mô ha mét giáo thực, bạn sẽ không sẵn sàng. Nhưng nếu có nổi loạn giữa hai tôn giáo, bạn sẵn lòng chết! Người sẵn lòng chết vì Hindu giáo lại không sẵn sàng sống vì Hindu giáo. Cái gì đã đi sai?
Có bệnh ở đâu đó, có ốm ở đâu đó. Bạn không thích thú cuộc sống chút nào. Bạn rất hăm hở tranh đấu: khi ai đó tấn công tôn giáo của bạn, bạn mất ý thức – một phần của vô thức của bạn bị tấn công.
Bất kì khi nào người Hindu và người Mô ha mét giáo đánh nhau, đừng nghĩ rằng họ nhận biết về điều họ làm. Họ đánh nhau trong trạng thái vô ý thức. Trong trạng thái hiện hữu đó họ là người Hindu hay người Mô ha mét giáo, nhưng họ không có ý thức. Đó là lí do tại sao nếu bất kì ai làm tổn thương tâm trí vô thức của họ, họ nổi điên. Người Hindu và người Mô ha mét giáo không đánh nhau: chính người điên đánh nhau. Người điên nào đó mang nhãn hiệu Hindu, nhãn hiệu Mô ha mét giáo – Có khác biệt về nhãn hiệu, nhưng họ tất cả là điên.
Tôn giáo được thấm đẫm trong bạn khi bạn không có năng lực tư duy logic. Đó là lí do tại sao tôi nói rằng đây là tội lớn nhất. Và trong khi tội này tiếp tục, chừng nào chúng ta còn chưa cho phép tự do cho từng và mọi người để tìm ra con đường riêng của mình, thế giới không bao giờ có thể trở nên có tính tôn giáo. Vì từng người cần làm quyết định mang tính tôn giáo cho bản thân mình, vì để tính tôn giáo xảy ra, điều đó cần là việc chọn lựa riêng của từng cá nhân.
Sẽ dễ hơn nếu chúng ta hiểu điều đó như thế này…
Trong quá khứ – và ở Ấn Độ mãi cho tới rất gần đây – thường có tảo hôn. Cả chồng lẫn vợ đều không quan tâm chút nào tới người mà họ sẽ lấy. Họ là trẻ nhỏ tới mức họ không có ý tưởng cái gì sẽ diễn ra. Trong trạng thái hồn nhiên của họ, chúng ta làm cho họ thành chồng và vợ; họ đã không ý thức đầy đủ, họ đã không nhận biết về điều đã xảy ra. Như người ta có chị, có mẹ và bố vào lúc sinh, vậy nữa trong vô nhận biết của mình họ có được vợ hay chồng.
Một ích lợi của tảo hôn với xã hội đã là ở chỗ rất khó cho một đôi tan vỡ. Vì chính vô thức của họ đã được nối với nhau, vì đó đã không phải là chọn lựa có ý thức của họ – không có vấn đề về bất kì chọn lựa có ý thức nào – Làm sao có thể có bất kì vấn đề nào về việc phân tách của họ? Những người lần đầu tiên đưa vào tảo hôn phải đã rất láu lỉnh. Điều nó ngụ ý là ở chỗ hôn nhân không bao giờ tan vỡ, vì hai người đã không tới với nhau một cách có ý thức thì không thể chọn lựa một cách có ý thức để xa lìa. Cho nên hôn nhân sẽ kéo dài, nó sẽ ổn định.
Nhưng hiện tượng yêu không bao giờ xảy ra trong hôn nhân như vậy. Nhớ trong tâm trí rằng bằng việc ở cùng nhau, bằng việc sống gần gũi, bằng việc ở cùng lẫn nhau, một kiểu thân thiết phát triển – nhưng đây không phải là yêu. Yêu là điên, yêu là mê li. Trong tảo hôn yêu chỉ không xảy ra. Thực tại chính ý định đằng sau tảo hôn là ngăn cản yêu khỏi xảy ra. Vì yêu là nguy hiểm, mọi thứ được làm để ngăn cản nó khỏi xảy ra.
Hôn nhân là an toàn, yêu là nguy hiểm. Yêu đi lên các chiều cao tới mức có nguy hiểm: nếu bạn ngã xuống từ những chiều cao đó, bạn sẽ kết thúc trong hố với cùng độ lớn. Không cú ngã nào như thế có thể xảy ra trong hôn nhân vì nó không bao giờ trèo lên những chiều cao đó. Cuộc hành trình thậm chí ở trên nền đất. Không có các đỉnh núi, không có các thung lũng – nó là an toàn, nó là ổn định. Cho nên hôn nhân là thể chế, nhưng yêu là việc xảy ra. Việc xảy ra là cái gì đó không được lập kế hoạch, thể chế bao giờ cũng được lập kế hoạch.
Họ đã là những người láu lỉnh. Yêu có thể là nguy hiểm – nó phải vậy. Khó sống ở các chiều cao như vậy mãi mãi; bạn sẽ phải trèo xuống. Yêu đưa người ta tới những chiều cao tưởng tượng như vậy, nó tạo ra các mơ ước tới mức nó là có thể cho chỉ vài tay mơ sống với những mơ ước đó. Phần lớn mọi người sẽ rơi trở lại đất – khó sống ở đỉnh núi cao như vậy. Và khi họ rơi, họ sẽ ở trong đau đớn lắm. Nhớ rằng bạn khao khát hạnh phúc càng lớn, hố khổ đang hiện diện ngay bên cạnh nó càng sâu. Cho nên những người chủ mưu tảo hôn đã thiết lập việc thu xếp rất láu lỉnh; họ loại bỏ nguy hiểm của yêu để cho thế thì không có sợ sụp đổ.
Khi bản thân bạn đã không chọn để lấy nhau, không thể có vấn đề li dị nữa. Bạn không thể hoàn tác điều bạn đã không làm. Bạn có thể li dị chị bạn được không? Bạn có thể yêu cầu li dị mẹ bạn được không? Đây là những tình huống được cho bởi tự nhiên, làm sao bạn có thể hoàn tác chúng được? Có thể có ngụ ý gì nếu như bạn nói, “Bây giờ tôi li dị chị tôi, bây giờ cô ấy không còn là chị tôi nữa”? Không có cách nào bạn có thể làm điều này. Cho dù họ trở thành kẻ thù của bạn, bất kì cái gì họ làm – chị vẫn còn là chị, bố sẽ vẫn còn là bố, mẹ bao giờ cũng sẽ là mẹ. Chúng ta đã tạo ra đích xác cùng khuôn cho vợ.
Trong cuộc sống chỉ có một cơ hội để chọn và đó là trong quan hệ yêu. Bố được cho bởi việc sinh, mẹ được cho bởi việc sinh, anh và chị được cho bởi việc sinh. Duy nhất trong quan hệ của chồng và vợ là có tự do để chọn. Trong mọi quan hệ khác chúng ta không có tự do đó.
Cho nên một cơ hội này để thực thi tự do có thể là nguy hiểm, vì tự do là nguy hiểm; do đó chúng ta lấy đi cả điều đó nữa. Chúng ta làm hôn nhân thành thể chế và làm nó thành một phần của vô thức. Nguy hiểm bị loại bỏ, nhưng như vậy chuyến bay lãng mạn của yêu cũng bị loại bỏ. Nước cam lồ của yêu tan biến cùng với nguy hiểm.
Chúng ta đã làm đích xác cùng điều này với các tôn giáo như chúng ta đã làm bằng việc có tảo hôn. Chúng ta đã làm cho chúng thành một phần của vô thức nữa. Khi đứa con lớn lên, nó khám phá ra rằng nó là người Hindu. Nó thậm chí không biết rằng khi nó được sinh ra nó đã không là người Hindu. Khi nó lớn lên, nó thấy rằng nó là người Hindu, nó là người Mô ha mét giáo. Điều không bao giờ xuất hiện cho nó là mọi ước định của nó đều được vay mượn, rằng ai đó đã truyền điều đó cho nó, đã tiêm điều đó vào trong tâm trí nó, rằng nó đã không được sinh ra cùng điều đó. Bây giờ nó sẽ trải qua toàn thể cuộc sống của nó trong việc tin rằng nó là người Hindu.
Và nó không thể nào có mấy quan tâm tới điều nó đã không chọn cho bản thân nó. Nếu chúng ta nhìn cẩn thận chúng ta có thể thấy rằng nó không có bất kì kết nối thực nào với điều đó. Đó là điều bắt phải chịu mà nó bằng cách nào đó sẽ mang theo cùng nó, đó là một nghi thức. Nhiều lúc, khi cần tới thăm đền, nó sẽ quên; nó sẽ thấy bản thân nó trong nhà thờ vào chủ nhật; nó sẽ tham dự trong lễ hội nào đó như một nghi thức. Tôn giáo sẽ trở thành một phần của cấu trúc xã hội của nó.
Nhưng tôn giáo không phải là một phần của cấu trúc xã hội. Như yêu, tôn giáo là nguy hiểm – thậm chí còn nguy hiểm hơn yêu. Như yêu nó là nguy hiểm vì không cách nào biết nó sẽ đưa tới đâu, không dự đoán nào có thể được làm về kết quả. Tôn giáo thậm chí còn nguy hiểm hơn yêu. Yêu đưa bạn đi dọc những con đường không biết, nhưng tôn giáo đưa bạn vào những con đường thậm chí còn không được biết. Tôn giáo là cuộc cách mạng bên trong. Bằng việc làm tôn giáo thành thể chế xã hội, không con đường nào được để lại cho cách mạng bên trong.
Cho nên tâm trí chúng ta dựng nên kháng cự với cái đã bị áp đặt lên chúng ta. Chúng phải vậy. Và chúng ta thích phá huỷ cái đã từng được áp đặt lên chúng ta. Tại sao? – vì khi chúng ta phá huỷ nó, chúng ta cảm thấy dường như chúng ta đang trở nên tự do khỏi nó.
Freud đã viết về một sự vụ xảy ra khi ông ấy đi dạo trong công viên cùng với vợ và con ông ấy. “… Khi chúng tôi đang quay về từ công viên và ngay khi cổng sắp đóng, chúng tôi nhận ra rằng đứa con bị lạc. Cho nên tôi hỏi vợ tôi, ‘Con chúng ta đâu rồi?’ Vợ tôi trở nên rất kinh hoàng; cổng sắp bị đóng, công viên ở xa cả dặm đường và đứa con có thể đã ở bất kì đâu.
“Thế rồi tôi nói, ‘Đừng lo, cứ nói cho anh: em đã cấm nó đi tới chỗ đặc biệt nào? Nếu em đã cấm, thế thì đó là chỗ mà chúng ta sẽ phải đi tìm trước hết. Nếu như nó thậm chí có chút ít thông minh, đó là chỗ nó sẽ đi tới.’
“Vợ tôi đáp, ‘Em đã bảo nó không đi tới đài phun nước.’
“Tôi nói, ‘Đi, chúng ta chạy tới đài phun nước.’ Và ở đó chúng tôi đã tìm ra đứa con trai đang ngồi với chân đu đưa trong nước.”
Thế rồi vợ của Freud hỏi ông ấy làm sao ông ấy đã đoán rằng con trai họ sẽ ở đó. Freud nói, “Chẳng có gì để đoán cả. Nếu đứa trẻ mà thực sự ngu, chỉ thế thì sai lầm đã là có thể. Nhưng nếu cho dù có chút ít thông minh trong nó, thế thì một cách tự nhiên nó quan tâm tới cái bị cấm.”
Cái bị cấm là cái trở thành việc mời gọi. Nói cho ai đó không làm cái gì đó, và bạn đã làm cho người đó quan tâm tới việc làm điều đó.
Nếu bạn thấy nhiều vô đạo đức thế trong xã hội ngày nay, đó là vì nhiều thuyết giảng của những người bây giờ đã trở thành thầy của bạn. Các tu sĩ, cái gọi là các thánh nhân, các mahatma đến chín mươi phần trăm chịu trách nhiệm cho sự vô đạo đức này, vì họ tạo ra sự quan tâm trong bạn. Họ nói, “Không làm điều này, không làm điều kia” – và bất kì khi nào họ nói, “Không làm điều này,” chúng ta cho rằng kho báu huyền bí nào đó được giấu ở đó. Khi nhiều người khôn thế được hướng về khuyên can chúng ta, phải có cái gì đó trong nó chứ! Cái gì đó phải có đó, bằng không tại sao nhiều người khôn thế phải phí thời gian của họ mà nói, “Không làm điều này”? Tâm trí cảm thấy nó phải tìm ra và tò mò không lành mạnh thế được sinh ra.
Bạn biết nếu một bộ phim được gắn nhãn, “Chỉ dành cho người lớn,” bạn sẽ thấy lũ trẻ nhỏ xếp hàng đeo râu mép giả cố chen vào: chúng cảm thấy rằng chắc phải có cái gì đó thực sự lí thú trong phim, điều không để bị bỏ lỡ! Rất khó bỏ qua cái gì đó bị cấm.
Cho nên người bắt đầu nhận vui sướng trong việc phá huỷ bất kì cái gì đã từng bị áp đặt lên anh ta. Lí do cho nhiều tính phi tôn giáo thế là ở chỗ tôn giáo đã bị áp đặt lên bạn; nó không phải là việc chọn lựa riêng của bạn, nó đã không phải là ước muốn cá nhân riêng của bạn.
Là phi tôn giáo còn tốt hơn là mang tôn giáo của ai đó khác trên lưng bạn, vì nếu bạn làm vậy, bạn sẽ không bao giờ trở nên có tính tôn giáo, bạn bao giờ cũng sẽ vẫn còn là tôn giáo rởm. Tốt hơn cả là vứt đi các thứ vay mượn. Và chẳng hại gì phát sinh ra nếu bạn sống mà không có một tôn giáo như vậy trong vài ngày.
Nhưng không người nào có thể sống mà không có tôn giáo quá lâu, vì không có tôn giáo không có cách nào trải nghiệm phúc lạc. Và đó là lí do tại sao tôi không sợ nói rằng không có bất kì tôn giáo nào còn tốt hơn có tôn giáo bị áp đặt, điều là nguy hiểm. Vì tôn giáo bị áp đặt đó mà một loại phản kháng hướng tới tôn giáo sẽ được sinh ra trong tâm trí bạn. Tôn giáo của bạn vẫn còn chỉ trên bề mặt – sâu bên dưới có sự chống đối và bạn trở nên bị phân chia thành hai. Thế thì bạn thậm chí không bận tâm tìm kiếm. Thế thì bất kì khi nào chủ đề tôn giáo nổi lên, bạn cảm thấy mọi thứ là hay, bạn đã biết tôn giáo là gì. Tôn giáo bị vay mượn, bị áp đặt, bị truyền cho này – đây không phải là con đường dành cho bạn. Nó thậm chí còn nguy hiểm hơn.
Một điều: tôn giáo phải không bao giờ trở thành tổ chức. Tôn giáo là cuộc cách mạng và từng người phải chọn tôn giáo riêng của mình, phải chọn đường riêng của mình – vì làm sao đường có thể được trao cho bạn bởi ai đó khác làm sẵn cho bạn? Nghĩ mà xem: nếu chính bước đầu tiên của cái gì đó mà qua đó bạn dự định đạt tới giải thoát tối thượng, được bắt rễ trong sự nô lệ, làm sao nó bao giờ có thể đem bạn tới giải thoát tối thượng? Nếu ai đó nói, “Bạn sẽ được giải thoát, nhưng trước hết để tôi cùm tay bạn đã. Giải thoát sẽ là của bạn nhưng trước hết để tôi cầm tù bạn đã. Bạn sẽ được trao cho tự do nhưng trước hết để tôi treo hòn đá quanh cổ bạn đã,” bạn có đồng ý rằng, vâng, bạn đang được giúp hướng tới giải thoát tốt cao không? Không! Bạn sẽ nói, “Cứ như nó đang vậy, tôi hoàn toàn được giải thoát! Điều anh nói cho tôi sẽ chỉ trở thành thậm chí nhiều tính nô lệ hơn.”
Giải thoát có thể được đạt tới chỉ khi bạn có tự do. Bước đầu tiên hướng tới tự do cũng sẽ phải được lấy trong tự do. Và tự do đầu tiên mà là bản chất chính là tự do khỏi tôn giáo được người khác trao cho.
Tìm ra con đường riêng của bạn đi – đó là nghĩa của kinh này. Không sợ, không trở nên sợ. Tôn giáo mà bạn đã được sinh vào, các ước định mà đã được chất chồng lên bạn, sẽ không nhất thiết có bất kì hữu dụng nào cho bạn. Nó không nhất thiết là như vậy. Có thể là chúng sẽ không chỉ không hữu dụng cho bạn, chúng thậm chí có thể trở nên nguy hiểm. Chúng có thể trở thành chướng ngại, vì…. Nghĩ về điều đó một chút đi.
Từ “Tiếng nói của im lặng”, Ch.7 Tìm ra con đường
