Vô ham muốn là gì? Có phải nó là hiện hữu toàn bộ không có ham muốn hay là tự do toàn bộ để có hay không có ham muốn?
Là tự do toàn bộ với ham muốn sẽ làm cho bạn chết -bạn sẽ không sống động thêm nữa. Đó là điều đã được dạy: Là vô ham muốn! Nhưng bạn có thể làm cái gì? Bạn có thể liên tục cắt bỏ ham muốn; càng nhiều ham muốn bị cắt đi, cuộc sống của bạn càng trở nên nghèo nàn hơn. Nếu mọi ham muốn bị phá huỷ, thế thì bạn đã tự tử, tự tử tâm linh.
Không, ham muốn là năng lượng của sự sống, ham muốn là sự sống. Thế thì tôi ngụ ý gì khi tôi nói là tự do khỏi ham muốn?
Phần thứ hai là nghĩa của tôi: là tự do, tự do toàn bộ, để có hay không có ham muốn. Ham muốn phải không là ám ảnh – đó là nghĩa. Bạn phải có năng lực… chẳng hạn, bạn thấy ngôi nhà đẹp của ai đó, nhà mới xây, và ham muốn nảy sinh trong bạn để có ngôi nhà như vậy. Bây giờ, bạn có tự do để có ham muốn này hay không? Nếu bạn là tự do, tôi sẽ nói bạn là vô ham muốn. Nếu bạn nói, “Tôi không tự do. Ham muốn này còn dai dẳng. Cho dù tôi muốn bỏ nó, tôi không thể bỏ nó được – nó ám tôi. Tôi thấy những giấc mơ về ngôi nhà đó, tôi nghĩ về nó. Tôi sợ đi mãi trên con đường đó, vì ngôi nhà đó tạo ra ghen tị trong tôi, ngôi nhà đó tạo ra rối ren trong tôi.” Nếu bạn nói, “Tôi không có năng lực để có hay không có ham muốn,” thế thì bạn không trong trạng thái lành mạnh – thế thì ham muốn là chủ của bạn, bạn là nạn nhân. Và bạn sẽ khổ nhiều vì có hàng triệu thứ diễn ra xung quanh, và nếu nhiều ham muốn thế ám ảnh bạn, bạn sẽ bị giằng xé.
Đó là cách nó đang xảy ra: ai đó đã trở thành thủ tướng, giờ bạn muốn trở thành thủ tướng; ai đó đã trở nên rất giầu, giờ bạn muốn trở nên rất giầu; ai đó đã trở thành nhà văn nổi tiếng, giờ bạn muốn trở thành nhà văn nổi tiếng. Và ai đó là cái gì đó khác… và ai đó là cái gì đó khác… và khắp xung quanh có hàng triệu người đang làm hàng triệu thứ. Và từ mọi ngóc ngách một ham muốn nảy sinh và nhảy lên bạn và ám ảnh bạn, còn bạn không có năng lực nói có hay không, bạn sẽ phát điên.
Đó là cách toàn thể nhân loại bị điên. Mọi ham muốn đó đang kéo bạn vào nhiều hướng thế. Bạn đã trở nên phân mảnh, vì nhiều ham muốn đã sở hữu các phần của con người bạn và những ham muốn đó lại còn mâu thuẫn với nhau nữa. Thế thì không chỉ có việc bạn bị phân mảnh: bạn trở nên mâu thuẫn. Phần này của bạn muốn trở nên rất giầu, phần khác của bạn muốn trở thành nhà thơ – giờ điều này là khó. Rất khó trở nên giầu và vẫn còn là nhà thơ. Nhà thơ không thể phũ phàng thế; sẽ rất khó cho ông ấy trở nên giầu.
Tiền không phải là thơ ca: tiền là máu, tiền là khai thác. Nhà thơ xứng danh không thể khai thác. Và nhà thơ xứng danh sẽ có cái nhìn nào đó về cái đẹp. Bản thân ông ấy không thể xấu thế khi lấy đi các thứ của nhiều người thế chỉ vì ham muốn của ông ấy để tích trữ tiền.
Bây giờ, bạn muốn trở thành chính khách, và bạn cũng muốn thiền; bạn muốn trở thành thiền nhân nữa. Điều này là không thể được. Chính khách không thể có tính tôn giáo. Họ có thể giả vờ có tính tôn giáo, nhưng họ không thể có tính tôn giáo. Làm sao chính khách có thể có tính tôn giáo được? – vì người tôn giáo ngụ ý không tham vọng và chính trị thì không là gì ngoài tham vọng thuần tuý.
Tính tôn giáo ngụ ý: tôi hạnh phúc như tôi đang vậy. Chính trị ngụ ý: tôi sẽ hạnh phúc chỉ khi tôi ở trên đỉnh – tôi không hạnh phúc như tôi đang vậy. Tôi phải chạy và xô đẩy, và tôi sẽ phá huỷ nếu điều đó được cần. Nếu bằng phương tiện đúng, được; nếu không, thế thì bằng phương tiện sai – nhưng tôi phải ở trên đỉnh, tôi phải chứng minh bản thân tôi.
Chính khách tự nhiên phải chịu phức cảm kém cỏi. Người tôn giáo không có phức cảm – kém cỏi hay cao siêu.
Các chính khách giả vờ có tính tôn giáo và điều đó mang lại lợi trong chính trị. Morarji Desai giả vờ có tính tôn giáo – điều đó mang lại lợi trong chính trị. Bây giờ, nhìn vào điều trá hình mà Jimmy Carter đã làm: ông ta tới Ấn Độ và ông ta yêu cầu, điều đầu tiên ở Ấn Độ, ba giờ dành cho lời cầu nguyện. Ông ta biết Ấn Độ là nước tôn giáo – ba giờ cho lời cầu nguyện sao?! Cầu nguyện chẳng là gì để được khoe khoang. Bạn có thể làm nó trong phòng ngủ của bạn – ba phút là đủ – ba giây là đủ – chỉ một khoảnh khắc là đủ – vì lời cầu nguyện chẳng liên quan gì tới thời gian: nó cần sự mãnh liệt. Bây giờ, lời cầu nguyện ba giờ! Cũng nghĩ về Thượng đế một chút đi: nghe Jimmy Carter trong ba giờ… ông già đáng thương đó! Chẳng ai nghĩ về Thượng đế. Và bạn sẽ nói gì trong ba giờ? Bạn sẽ làm Ngài phát chán đến chết! Nhưng ông ta biết rằng Ấn Độ là nước tôn giáo, mọi người sẽ bị ấn tượng bởi ý tưởng này.
Và Jimmy Carter có thể làm gì trong ba giờ, ông ấy sẽ cầu nguyện gì trong ba giờ? Chính khách thậm chí không thể cầu nguyện ngay cả trong ba phút; ông ta sẽ nghĩ mọi lúc về chính trị.
Có tính tôn giáo ngụ ý là vô tham vọng, không có tham vọng ở đâu đó khác, là ai đó khác – là ở đây bây giờ!
Bây giờ, nếu bạn có hai ý tưởng này cùng nhau, rằng bạn muốn là chính khách và bạn cũng muốn là thiền nhân, bạn sẽ trong khó khăn – bạn sẽ đưa bạn tới phát khùng. Nếu bạn trung thực, bạn sẽ phát điên; nếu bạn không trung thực, thế thì bạn sẽ không phát điên – thế thì bạn sẽ trở thành kẻ đạo đức giả. Đó là điều các chính khách của bạn là gì.
Và tôi không nói rằng tất cả những người trong tôn giáo không phải là chính khách: trong số một trăm người cũng có chín mươi chín người là chính khách. Họ có đó trong các loại chính trị khác nhau: chính trị tôn giáo. Họ có cấp bậc của họ và linh mục muốn trở thành giáo hoàng – điều đó lại là chính trị. Hay, tội nhân muốn trở thành thánh nhân – điều đó lại là chính trị, nó lại là phức cảm kém cỏi; lần nữa, một khi bạn đã bắt đầu làm cái gì đó linh thiêng, tôn giáo, thánh thiện, bạn sẽ mang quanh bản thân bạn bản ngã đó của ‘linh thiêng hơn ngươi’. Thế thì bạn sẽ có việc kết án người khác trong mắt bạn; thế thì mọi người bị kết án diệt vong và duy nhất bạn sẽ được cứu. Thế thì bạn có thể nhìn người khác với sự thương hại: Những người này đang xuống địa ngục. Đây lại là chính trị.
Người tôn giáo không biết tới bản ngã. Người đó thậm chí không khiêm tốn – nhớ lấy – người đó là vô ngã thế người đó thậm chí không khiêm tốn. Khiêm tốn cũng là việc giả vờ của bản ngã; người khiêm tốn cũng đang cố là khiêm tốn và cố chứng minh rằng “Tôi khiêm tốn đây”; hay thậm chí người đó có thể có các ý tưởng sâu bên trong lòng mình rằng “Tôi là người khiêm tốn nhất trên thế giới.” Đó lại là bản ngã!
Nhiều ham muốn sẽ ám ảnh bạn và nhiều ham muốn sẽ mâu thuẫn và bạn sẽ bị kéo ra và bạn sẽ bắt đầu rời ra thành các mảnh mẩu, bạn sẽ mất tính toàn vẹn, bạn sẽ không còn là một cá nhân.
Bạn hỏi:
Vô ham muốn là gì?
Bây giờ, đây là hai điều: bạn biết vô ham muốn, thế thì bạn phải cắt xén hoàn toàn sự sống của bạn, thế thì mọi thứ phải bị cắt ra. Thế thì bạn trở thành sư Jaina – chỉ là cái vỏ rỗng hoàn toàn bất mãn với mọi thứ, với bản thân bạn; không sáng tạo, không mở hội mừng, không hoa nào đã bao giờ nở. Hay bạn biết ham muốn: thế thì bạn trở nên bị giằng xé ra. Cả hai là những trạng thái xấu.
Điều đúng để làm là tự do toàn bộ tới mức bạn có thể chọn, tới mức bạn bao giờ cũng có khả năng chọn: có hay không có. Thế thì bạn là tự do thực sự. Và thế thì bạn sẽ có cả tính sáng tạo, mở hội mừng, niềm vui của ham muốn, và im lặng và an bình và bình thản của vô ham muốn.
Từ “Bước không chân, bay không cánh và nghĩ không tâm trí”, Ch.3 Yêu là phục sinh
