Shibli đi thăm một hiền nhân lớn khác, Junnaid.
Điều này phải đã xảy ra trước khi bản thân Shibli trở thành người chứng ngộ. Junnaid đã là một thầy hoàn hảo, nhưng Shibli vẫn còn trên đường, vẫn còn đi hướng tới việc chiếu sáng hoàn hảo của bản thể. Ông ấy đã không là người mới bắt đầu, điều đó đúng, ông ấy đã là người lão luyện. Nhưng cuộc hành trình còn chưa kết thúc – đã tiến xa trên con đường, nhưng cuộc hành trình còn chưa đầy đủ.
Shibli đi thăm một hiền nhân lớn khác, Junnaid. Vợ của Junnaid đã định khiêm tốn ẩn mình sau bình phong.
Là tục lệ với người Mô ha mét giáo, người vợ cố ẩn mình đằng sau bình phong như cô ấy phải làm với người hữu tử bình thường.
Junnaid nói: Cứ ở chỗ em ở đi – Shibli không tồn tại.
Không cần ẩn bản thân bạn vì không ai đã tới. Khi tôi nói không ai đã tới, tôi ngụ ý hai điều. Một, không ai đã tới, người đó là hư không; và thứ hai, không ai đã tới – Shibli đã tới nhưng không có người nào như Shibli trong ông ấy.
Cứ ở chỗ em ở – Shibli không tồn tại.
Không cái gì đã xảy ra, dường như Junnaid đang ngồi với vợ ông ấy và không ai đã vào. Bạn làm gì khi làn gió thoảng đi vào phòng và đi qua phòng? Bạn không trốn sau bình phong. Hay nếu tia sáng mặt trời xuyên vào, bạn không trốn. “Không cần trốn,” Junnaid nói. “Shibli đang tới, nhưng ông ấy không tồn tại sâu bên trong.”
Vào khoảnh khắc đó khi Shibli bước vào, ông ấy đã không bị đồng nhất với bản thân mình; bản thể không đồng nhất với bất kì hình thái nào đang vào như gió thổi vào – một cách kín đáo. Thậm chí không cho cảm giác: Cái gì đang xảy ra? Dường như người say bước vào, đúng hơn, trôi giạt vào, vì không có ai đang vào. Có thể là tốt hơn nếu nói, Shibli bị cuốn vào trong phòng của Junnaid. Người vợ bắt đầu ẩn bản thân mình.
Junnaid nói: Cứ ở chỗ em ở đi – Shibli không tồn tại. Vào khoảnh khắc đó Shibli bắt đầu khóc.
Sự đồng nhất đi vào ngay lập tức. Hình thái được hình thành; ông ấy không còn như cũ. Chỉ điều này được nói, rằng Shibli không tồn tại, phải đã mang bản ngã quay lại. Nhiều khen ngợi thế từ miệng của hiền nhân lớn như Junnaid. Ngay cả cái nhìn từ Junnaid chắc đã làm thoả lòng bạn vô cùng. Và người như Junnaid đã nói, “Ở lại đi – Shibli không tồn tại.”
Đây là lời khen cao nhất có thể được cho với những người đang trên đường. Đây là thành tựu vĩ đại nhất – khi một người được coi là không tồn tại. Thế thì không cái gì nhiều hơn có đó, vì khi bạn không tồn tại, Thượng đế hiện diện. Thực ra Junnaid đã nói, “Đừng lo nghĩ. Shibli không tới, Thượng đế đang vào.” Nó là cùng một điều. Nói rằng Shibli không tồn tại là nói rằng Thượng đế hiện diện. Và bạn có thể trốn ở đâu khỏi Thượng đế? Và cần gì trốn khỏi ngài? – vì Thượng đế không là gì ngoài bản thể thuần khiết nhất của bạn.
Ngay lập tức hình thái bước vào.
Vào khoảnh khắc đó Shibli bắt đầu khóc.
Tại sao ông ấy bắt đầu khóc? Ngay lập tức, khi ông ấy được Junnaid khen ngợi, bản ngã quay lại. Ngay lập tức ông ấy cảm thấy: Vâng, tôi không tồn tại – và tôi đã có đó. Thượng đế biến mất.
Ông ấy đã đi với sự sững sờ, bị chất đầy với ân huệ của điều thiêng liêng. Hào quang bao quanh ông ấy – không phải hào quang của ông ấy, mà là hào quang của chính trung tâm của sự tồn tại. Ông ấy được chất đầy với phúc lạc không biết. Ông ấy giống như đoá hoa, với hương thơm thiêng liêng. Đột nhiên, trong một khoảnh khắc, hay thậm chí trong một hạt của riêng một khoảng khắc, trong một phần giây, hình thái được hình thành.
Hình thái không mất thời gian để hình thành. Chỉ cái nhìn và hình thái hình thành. Nó thường xuyên được tạo ra và bị phá huỷ. Đó là điều duy nhất bạn có thể tạo ra và phá huỷ, bạn không thể làm được gì khác. Nó giống như sóng dâng lên cao và đổ sập xuống.
Tại đỉnh đã là Shibli, tại đỉnh của việc không tồn tại. Khoảnh khắc ông ấy nghe thấy Junnaid nói, “Shibli không tồn tại,” và, “Shibli đã không tới, không ai đã đi vào. Đó là Thượng đế, trông đấy. Em đang ẩn ở đâu?” – khi nghe thấy điều này, bản ngã đã đi vào, đã nhảy trở lại. Hình thái được hình thành: “Vậy là mình đã đạt tới rồi sao? Vậy là mình đã đi vào rồi sao? Vậy là Junnaid đã xác nhận, đã nhận ra mình rồi sao?” Mọi thứ bị mất đi.
Junnaid đã giở thủ đoạn. Thực ra, vợ đã không phải là mối quan tâm. Ông ấy đã thử một thủ đoạn trên Shibli và đã giúp cho ông này thấy điều đã xảy ra cho ông này.
Từ đỉnh Shibli đã rơi vào trong vực thẳm. Mới một giây trước ông ấy đã là điều thiêng liêng; giờ ông ấy chỉ là con sâu trên đất, một thứ hữu tử, bị rơi khỏi sự bất tử. Mới khoảnh khắc trước ông ấy đã trong vườn Eden, và chỉ một khoảnh khắc sau đó ông ấy bị ném ra, bị đuổi ra. Đỉnh đó đã đi xa rồi. Ngay cả mơ về nó sẽ là khó bây giờ.
Thung lũng và tối tăm… việc sa ngã. Đây là sa ngã mà mọi tôn giáo nói tới. Nó không phải là cái gì đó đã xảy ra trong quá khứ. Nó xảy ra cho mọi cá nhân và nó xảy ra nhiều lần. Sa ngã không phải là cái gì đó xảy ra cho Adam và Eve. Nó xảy ra cho mọi Adam và mọi Eve. Và rắn trong chuyện ngụ ngôn này không là gì ngoài bản ngã, cái vươn lên, thuyết phục bạn. Tại sao biểu tượng về rắn đã được chọn? – vì rắn dường như là con vật tinh ranh nhất trên thế giới, rất láu lỉnh và tinh ranh. Bản ngã là tinh ranh và láu lỉnh. Rắn đã thuyết phục Eve ăn trái cấm. Đây không phải là cái gì đó đã xảy ra trong quá khứ, ở đâu đó vào ngày nào đó, và thế rồi cánh cửa của vườn Eden bị đóng lại. Không, nó xảy ra cho mọi người. Bất kì khi nào bạn ở trên đỉnh, bạn lại trong vườn – và ngay lập tức, nếu bản ngã nảy sinh, bạn đã rơi trở lại.
Điều đó đã xảy ra trong khoảnh khắc đó cho Shibli. Ông ấy đã trôi nổi trong thế giới khác; phẩm chất con người ông ấy đã là khác hoàn toàn, chiều hướng khác. Ông ấy đã không là một phần của thế giới này; ông ấy đã nổi cao như mây, và đột nhiên ông ấy đã sụp xuống. Mây đã sụp đổ thành bụi – sụp đổ bất thần. Bản ngã đã nảy sinh.
Junnaid đã làm tốt. Và ông ấy thậm chí không thốt ra một lời nào với Shibli – ông ấy đã nói với vợ ông ấy – nhưng ông ấy đã tạo ra tình huống. Đây là cách người Sufi làm việc. Họ tạo ra tình huống một cách rất chủ ý.
Vào khoảnh khắc đó Shibli bắt đầu khóc.
Thấy rằng mình đã rơi, ông ấy bắt đầu khóc. Adam phải đã khóc, khóc một cách cay đắng, khi anh ta bị đuổi ra khỏi vườn Eden. Anh ta còn có thể làm được gì? Nước mắt phải đã tuôn chảy xuống… cả tấm lòng anh ta trong rối loạn.
Đó là khổ lớn nhất xảy ra – khi người ta đi ra khỏi phúc lạc vào cõi khổ tối tăm hơn. Mãi cho tới giờ anh ta đã là hồn nhiên. Giờ, đột nhiên, mọi hồn nhiên bị mất. Đứa trẻ đã đột nhiên trở nên già. Trong một khoảnh khắc hoa hồn nhiên chết.
Shibli bắt đầu khóc.
Tại sao ông ấy khóc? Ông ấy khóc vì sự sa ngã của ông ấy. Ông ấy đã trở nên nhận biết về điều Junnaid đã làm: thậm chí không thốt ra một lời với ông ấy, Junnaid đã xuyên thấu vào ông ấy sâu thế. Junnaid đã chọc thẳng vào bản ngã của ông ấy. Shibli bắt đầu khóc. Lần nữa ông ấy lại hiện diện và Thượng đế bị bỏ lỡ. Ông ấy không còn là đứa trẻ, không còn trong cực lạc. Samadhi đã biến mất.
Junnaid nói với vợ mình: Giờ em phải vắng mặt, vì Shibli đã trở lại.
Đừng bước ra. Giờ một người thường tới, chỉ là người thường, bị chất đầy với thèm khát và tham và dục, bị chất đầy với giận, ghen, bản ngã. Ở đây một người hữu tử bình thường tới. Bây giờ em ẩn bản thân em đi, đừng bước ra.
Bạn là cả hai; đó là lí do tại sao điều này có thể xảy ra. Bạn là cả đỉnh và thung lũng; đó là lí do tại sao điều này có thể xảy ra. Bạn là Adam bị đuổi ra, và là người cha đã đuổi anh ta. Bạn là cả hai; đó là lí do tại sao điều đó có thể xảy ra. Bằng không, làm sao có thể đi từ đỉnh tới thung lũng một cách bất thần thế và ngay lập tức thế trong một khoảnh khắc? Làm sao điều đó là có thể nếu bạn không là cả hai?
Cả hai cực đoan này là của bạn: quỉ và điều thiêng liêng. Bạn sẽ khóc khi bạn bị đồng nhất với quỉ, vì bạn không thể là phúc lạc với quỉ. Với bộ phận bạn sẽ khóc. Với toàn thể, nếu bạn bị đồng nhất, bạn có thể cảm thấy hạnh phúc hơn, nhưng sự đồng nhất đó cũng không thể kéo dài mãi mãi – một Junnaid có thể lập tức mang nó quay trở lại. Người biết nghệ thuật này có thể ném bạn trở lại. Không, đừng bị đồng nhất.
Shibli đã bỏ lỡ ở đâu? Vấn đề không may của ông ấy là gì? Ông ấy đã bị đồng nhất với ý tưởng về giải thoát, tự do, chứng ngộ của ông ấy. Ông ấy đã quên hoàn toàn rằng bản ngã tồn tại; nó chỉ chuyển vào trong bối cảnh, nhưng nó có đó. Và bạn có thể lại là nạn nhân. Chỉ hơi chút kích động và hình thái sẽ thay đổi: nhân vật sẽ trở thành bối cảnh và bối cảnh sẽ trở thành nhân vật. Một thay đổi nhỏ, chỉ là hơi chút thay đổi. Ông Junnaid này phải đã là nhà tâm lí hình thái vĩ đại nhất.
Tôi đã làm điều đó mọi ngày. Chỉ hơi chút phương cách và bạn không còn khổ nữa; bạn bay cao, đi vào trong bầu trời, không sức hút. Bạn đã trở thành vô trọng lượng, bạn không bước đi trên đất. Chỉ một câu khác, và bạn rơi – và bạn rơi nhanh thế, dường như không thời gian nào được cần, và bạn trở lại trong địa ngục.
Bạn đã di chuyển giữa cõi trời và địa ngục liên tục. Và bất kì chỗ nào bạn ở, bạn bị đồng nhất, đó là vấn đề. Bạn đã khổ. Bạn đã thấy những sa sút, chán nản, nhưng bạn bị đồng nhất; bạn nói, “Tôi khổ.” Bạn trở thành một với thung lũng và tối tăm.
Và thế rồi, một ngày nào đó đột nhiên, một người đàn bà cười với bạn, mỉm cười, và bạn lại ở trên cao và các cánh cửa của cõi trời mở ra. Lần nữa bạn bị đồng nhất. Bạn đang trong yêu, không bước đi trên đất. Thực ra không bước mà bay – không sức hút nào tồn tại cho bạn. Bạn đã hoàn toàn quên mất thung lũng, tối tăm, cái đã tồn tại chỉ một phút trước. Nó đi vào trong bối cảnh – hình thái đã thay đổi. Và người đàn bà không cười bây giờ. Cô ấy đã quay mặt đi. Cô ấy đang nhìn ai đó khác. Và những cánh cửa của vườn bị đóng lại, bạn bị đuổi ra, khóc một cách cay đắng, khóc và than. Thung lũng, tối tăm – bạn lại bị đồng nhất với nó.
Đau tới, vui thú tới – nhưng bạn liên tục bỏ lỡ điều này. Bạn phải không bị đồng nhất, bạn phải vẫn còn siêu việt.
Trong thung lũng, vâng, nhưng bạn không là thung lũng. Tại đỉnh núi, vâng, nhưng bạn không là đỉnh núi. Đỉnh núi là tình huống bao quanh bạn. Bạn ở trong nó, nhưng không là của nó. Trong thế giới sao? Được, đi vào thế giới đi – nhưng bạn ở trong thế giới, thế giới không ở trong bạn. Đi lên Himalayas – không cái gì sai với điều đó – nhưng bạn ở trên Himalayas, Himalayas không ở trong bạn. Vẫn còn siêu việt. Đau đớn và vui thú, khổ và phúc lạc, ngày và đêm, mùa hè và mùa đông – vẫn còn không bị đồng nhất. Không đồng nhất, vẫn còn không bị đồng nhất, là cách siêu việt. Thế thì bạn bao giờ cũng vẫn còn ở xa xôi: ở trong, và vậy mà xa xôi. Thế thì sự sống trở thành trò chơi hay. Người Hindu gọi nó là leela, trò chơi, cuộc chơi.
Thế thì bạn không khổ mà bạn cũng không trở nên phúc lạc. Bạn đơn giản di chuyển qua mọi sắc mầu và sắc thái – và có hàng triệu sắc mầu và có hàng triệu sắc thái. Thượng đế đã lấy hàng nghìn cái tên và hàng nghìn hình thể. Mọi nơi đều là dấu hiệu của ngài. Nếu bạn là siêu việt, ngay cả trong thung lũng bạn vẫn ở trong ngài. Thế thì bạn không bao giờ mất tiếp xúc với ngài, vì Thượng đế ngụ ý: cái siêu việt nhị nguyên vậy mà sống trong nó, vậy mà bao quanh nó, vậy mà tận hưởng nó. Thượng đế là nghịch lí lớn nhất, điều huyền bí.
Một khi bạn hiểu nghệ thuật về không đồng nhất, bạn đã học được mọi điều mà người Sufi có thể dạy bạn. Gurdjieff đã giới thiệu những điều bản chất Sufi cho phương Tây. Ông ấy đã là người mang tới phương Tây các bí mật của người Sufi. Toàn thể giáo huấn của ông ấy phụ thuộc vào một từ, và đó là không đồng nhất. Đừng bị đồng nhất với bất kì cái gì vì ý thức bao giờ cũng siêu việt. Nó không thể bị thu lại thành bất kì cái gì.
Mùa vụ tới và đi, ý thức còn lại. Thời thơ ấy tới và đi, thời thanh niên tới và đi, mạnh khoẻ và bệnh tật; ý thức còn lại. Cái bao giờ cũng vẫn còn lại là Thượng đế. Cái đi qua là thế giới. Cái tới và đi không phải là bạn.
Bạn là nhân chứng, với nhân chứng mọi thứ xảy ra nhưng người vẫn còn là nhân chứng. Việc chứng kiến là nghệ thuật về không đồng nhất, và không đồng nhất là tất cả. Không đồng nhất là tất cả có đó để thiền. Nó là toàn thể thiền.
Tương truyền rằng tình huống này được Junnaid tạo ra đã giúp cho Shibli, và sau vài ngày, ngay sau vài ngày, bản thân ông ấy đã trở nên chứng ngộ.
Ai đó đã hỏi Shibli khi ông ấy đã trở nên chứng ngộ, “Ai đã là thầy giáo của ông?”
Ông ấy kể ra nhiều. Con chó – vì chó đã khát và cố nhảy vào sông và uống nước theo ham muốn từ trong lòng nó, nhưng khi ông ấy nhìn vào sông ông ấy thấy con chó khác và ông ấy đâm ra sợ. Nhưng cơn khát là quá lớn. Chung cuộc ông ấy vượt qua nỗi sợ của mình và nhảy vào sông – và sự phản xạ biến mất. Không có chó khác, đó chỉ là phản xạ. Sông đã chỉ phản chiếu bản thân ông ấy.
Và Shibli nói, “Con chó đó đã là thầy giáo đầu tiên của tôi… vì không có ai khác – duy nhất có tôi, và mọi người khác chỉ là phản chiếu mặt tôi, và tôi đã sợ một cách không cần thiết. Một khi tôi đã hiểu ra nghệ thuật của việc nhảy vào sông, tôi đã nhảy, và việc phản xạ biến mất và chỉ sông có đó – sông của Thượng đế, sông của sự tồn tại. Và từ đó tôi không bao giờ khát. Tôi sống trong sông.”
Ông ấy kể ra nhiều. Ông ấy nói, “Thầy thứ hai là kẻ trộm, vì một đêm tôi bị lạc trong thị trấn, và mọi cửa của mọi nhà trọ đã đóng và tôi đâm ra lúng túng để tìm ra chỗ trú ngụ nào đó qua đêm. Thế rồi tôi thấy một kẻ trộm. Trong phố tối, anh ta đang cố vào một nhà, và tôi đã hỏi anh ta: ‘Tôi có thể ở đâu qua đêm? Tôi mệt mỏi, và tôi đói.’ Anh ta nói, ‘Ông có thể ở nhà tôi, nhưng tôi phải thẳng thắn với ông vì ông có vẻ giống thánh nhân – tôi không biết liệu ông có là thánh nhân hay không vì tôi không bao giờ tin vào dáng vẻ – nhưng với tôi nếu tôi không nói cho ông rằng tôi là kẻ trộm thì điều đó sẽ là xấu. Và tôi thực sự là kẻ trộm. Ông có thể không phải là hiền nhân thực nhưng tôi là kẻ trộm thực. Cho nên nếu ông sẵn sàng là khách trong nhà của kẻ trộm, ông được đón chào. Tới đi!'”
Shibli do dự một chút – đi tới nhà của kẻ trộm này và ở đó, và mọi người chắc sẽ dần biết và cái gì sẽ xảy ra cho sự kính trọng của ông ấy? Ông ấy đã là một người được kính trọng…. Kẻ trộm lập tức dừng lại và anh ta nói, “Ông sợ, và hiền nhân thực không bao giờ sợ. Tại sao ông sợ? Ông có sợ rằng kẻ cắp có thể chuyển đổi ông thành người vô thần không? Tôi không sợ ông. Tôi không quan tâm – ông không thể thay đổi tôi chút ít nào đâu. Tôi là kẻ trộm hoàn hảo, nhưng ông không có vẻ là hiền nhân hoàn hảo.”
Và Shibli đã nói, “Anh ta đã là thầy giáo thứ hai của tôi. Tôi đã ở trong nhà anh ta trong một tháng. Anh ta thực sự là người đáng yêu, và rất thực và đích thực. Mọi đêm anh ta sẽ đi ra ngoài và đến trước sáng anh ta sẽ trở về. Tôi sẽ mở cửa và tôi hỏi, ‘Anh thành công chứ?’ Và anh ta nói, ‘Không phải hôm nay. Nhưng ngày mai….’ Anh ta bao giờ cũng hạnh phúc – và trong một tháng anh ta đã không bao giờ thành công. Mọi đêm anh ta sẽ đi ra và mọi sáng anh ta sẽ quay về với bàn tay trắng. Nhưng anh ta bao giờ cũng cười và hạnh phúc, và anh ta không bao giờ khổ. Anh ta có thể sống với thất bại, và anh ta có thể hi vọng. Hi vọng của anh ta là lớn.”
Và Shibli nói, “Khi tôi tìm kiếm Thượng đế, nhiều lần khoảnh khắc này tới với tôi khi điều đó dường như là tuyệt đối vô tích sự, toàn thể việc tìm kiếm là vô nghĩa. Nhiều lần tôi đã ở ngay bờ miệng của việc dừng lại toàn thể cái vô nghĩa này và đi về thế giới để tận hưởng và mê đắm chút ít khi sự sống còn kéo dài. Tôi đã từng làm mọi thứ mà tôi đã được bảo làm và dường như không Thượng đế nào xuất hiện, không một dấu hiệu. Tôi thậm chí đã không nghe về đá bóng, thậm chí không thấy dấu chân. Toàn thể sự việc dường như là tưởng tượng, sự lừa dối lớn. Nhưng ngay lập tức, bất kì khi nào tôi đã sẵn sàng bỏ việc tìm kiếm, tôi lại thấy kẻ trộm kia trong cái nhìn của mình, đang đứng ở cửa và nói, ‘Ngày mai…’ và tôi lại hi vọng, và tôi sẽ nói, ‘Được, thêm một ngày nữa.’ Đó là cách một ngày nào đó tôi đã đạt tới. Tôi rất biết ơn kẻ trộm đó. Anh ta đã là thầy giáo thứ hai của tôi.”
Và ông ấy nói, “Thầy cuối cùng của tôi là vợ của Junnaid – vì bà ấy cố ẩn mình sau tấm màn. Điều đó trở thành tình huống. Và Junnaid đã mang tôi từ chuyến bay cao của mình lao xuống đất, tôi đâm xuống đất, tan nát. Junnaid thật ác – nhưng ông ấy đã giúp đỡ. Và bà vợ đã chỉ giúp làm phương cách. Khi tôi bắt đầu khóc, bà ấy bắt đầu cười đằng sau màn. Tôi bị tan nát, hoàn toàn tan nát và bị phá huỷ. Nhưng điều đó đã trở thành việc phá huỷ sự đồng nhất của tôi. Kể từ đó tôi đã ở trong thung lũng, và tôi đã từng ở các đỉnh, nhưng tôi vẫn còn xa cách. Tôi có thể vẫn nghe thấy – bất kì khi nào tôi đi tới đỉnh tôi vẫn có thể nghe thấy tiếng cười của vợ Junnaid đằng sau màn. Bà ấy vẫn đang cười. Tôi không bao giờ bị đồng nhất.” Ngay sau tình huống này Shibli đã trở thành người chứng ngộ.
Chứng ngộ là gì? Nó là sống trong siêu việt.
Từ “Y như vậy”, Ch.9 Khi Shibli không tồn tại
