Nhưng có cách thoát: không chọn giữa những cái đối lập. Đó là điều kinh này nói tới – không chọn giữa những cái đối lập. Chỉ biết rằng chúng là một. Cái đẹp và cái xấu tồn tại vì cùng tiêu chí. Người khôn và người ngu tồn tại vì cùng tiêu chí. Vươn lên trên cả hai chúng đi. Chúng ta gọi ai đó, người siêu việt trên cả hai là người tôn giáo, hồn lớn. Chúng ta gọi ai đó siêu việt trên cả hai là người thức tỉnh – lí do chỉ vì người đó dần biết tới chân lí. Bất kì ai mất hút giữa hai điều này, theo cách này hay cách kia, sẽ không bao giờ nhận ra chân lí, vì chân lí chứa cả hai.
Và trong việc chọn lựa, bạn chọn chỉ cái này và bác bỏ cái kia; nhưng cái kia sẽ đi đâu? Cái kia cũng tồn tại. Bạn nói rằng tính Thượng đế là sáng; thế thì cái gì sẽ xảy ra cho tối? Bạn thích sáng, cho nên bạn gọi tính Thượng đế là sáng. Điều này chỉ chỉ ra chọn lựa của bạn, nhưng thế thì cái gì sẽ xảy ra cho tối? Tối cũng tồn tại. Và nếu có Thượng đế của sáng, thế thì sẽ có hai Thượng đế – Thượng đế của tối nữa. Thế thì sẽ có phiền phức! Hai Thượng đế này sẽ tranh đấu và không ai có thể thắng. Cuộc chiến này sẽ là vô tận và vô nghĩa. Nó sẽ là cuộc chiến giả vì để sáng tồn tại, tối được cần tới, và để tối tồn tại, sáng là được cần tới. Cho nên cuộc chiến này sẽ là cuộc tranh đấu giả và vô nghĩa.
Điều đó cũng giống như phần lớn việc vật lộn của bạn; trong thực tại trò chơi này bị gian lận, họ chỉ giả vờ đấu nhau và có nhiều ồn ào. Họ làm ra cuộc đấu lớn từ nó và các khán giả bị rất ấn tượng, rấi kích động. Nhưng mọi thứ đã được dàn xếp từ trước; ngay cả ai sẽ thắng và ai sẽ thua đã được dàn xếp từ trước. Trong cuộc đấu này người này thắng, trong cuộc đấu tiếp, người kia thắng; và cuộc đấu vậy mà ở thành phố khác, lần nữa, người thứ nhất thắng. Đó là chuyện đối tác.
Tương tự, có sự cộng tác giữa sáng và tối; không có cuộc đấu giữa hai thành phần này. Và những người xem cuộc đấu bị kích động một cách không cần thiết, họ bị lo nghĩ chẳng vì lí do thực nào. Bạn có thể siêu việt trên cả hai. Trong trạng thái bên ngoài cả hai, chúng là một. Điều thiêng liêng là cả hai và không là cái nào; nó không sáng không tối – nó là cả hai. Và do vậy chúng ta không thể gọi nó là sáng hay tối – nó là siêu việt. Lời kinh này nói:
Không tưởng tượng ông có thể đứng sang bên
tách khỏi người xấu hay người ngu.
Họ là bản thân bạn, dù trong mức độ ít hơn bạn của bạn hay thầy của bạn.
Bạn có thể nghĩ kĩ rằng ai đó là rất, rất gần bạn, nhưng nó không đích xác là vậy. Và không thành vấn đề ai đó có thể xa xôi, mọi khoảng cách chỉ là hình thức khác của của sự gần gũi. Điều đối lập cũng đúng: không thành vấn đề bạn đi tới ai đó gần thế nào, mọi sự gần gũi có đó, dù sâu thế nào, nhưng là cái tên khác cho khoảng cách. Không thành vấn đề bạn đi tới ai đó gần thế nào, khoảng cách bao giờ cũng vẫn còn lại. Cho dù các bạn ôm nhau, khoảng cách vẫn còn lại. Cái là gần nhất vẫn là hình thể của khoảng cách. Khoảng cách có thể nhỏ, nhưng khác biệt giữa nhỏ và lớn là gì? Khoảng cách là khoảng cách – nó có thành vấn đề gì? Dù khoảng cách giữa bạn và tôi là một dặm hay một li – điều đó thành vấn đề gì? Khoảng cách là khoảng cách.
Cái ở gần cũng là ở xa, cái ở xa cũng là ở gần, vì gần và xa được đo trên cùng thang: khoảng cách. Cả hai là cách mô tả cho khoảng cách. Gần và xa cả hai là những cách mô tả cho khoảng cách. Bạn sẽ là gần, thù sẽ là xa xôi. Bất kì cái gì hấp dẫn với bạn đều dường như là rất gần; cái mà bạn không thích vẫn còn ở khoảng cách. Nhưng nếu bạn nhìn sâu hơn một chút, bạn sẽ thấy rằng đây chỉ là các quan hệ. Và mối quan hệ như thế xảy ra chỉ giữa các khoảng cách. Bạn không thể có quan hệ khi bạn đã trở nên gần với cái gì đó tới mức không khoảng cách nào còn lại. Bạn cần khoảng cách cho mối quan hệ. Bạn nói “đây là vợ tôi,” “đây là người yêu của tôi,” “đây là con trai tôi,” “đây là bố tôi.” Mọi điều này chỉ là cách mô tả cho khoảng cách. Mối quan hệ xảy ra chỉ giữa các khoảng cách.
Nếu hai bờ sông tới gần, gần tới mức không khoảng cách nào còn lại, sẽ không cần xây cầu giữa chúng. Và nếu các bờ sông đi tới gần tới mức không khoảng cách nào còn lại, sông sẽ bị mất. Điều đó sẽ là hai bờ không tồn tại; cái còn lại sẽ là một.
Mọi mối quan hệ của chúng ta chỉ là cái tên cho các khoảng cách tương ứng giữa chúng ta, hay đơn giản là các thủ đoạn để che đậy các khoảng cách. Sau khi chúng ta đã đặt tên cho một quan hệ, chúng ta lầm lẫn cảm thấy rằng bây giờ mọi khoảng cách đã dừng tồn tại. Chúng ta nói với ai đó, “Đây là vợ tôi,” và điều này làm chúng ta cảm thấy rằng mọi khoảng cách đã tan biến. Nhưng chồng và vợ là xa với nhau như bất kì người nào có thể là xa xôi. Khoảng cách không bao giờ biến mất. Trong thế giới này khoảng cách không bao giờ có thể bị xoá đi, chúng bao giờ cũng sẽ còn lại. Nhưng ai đó, người có thể nâng ý thức của mình ra ngoài thế giới này, sẽ đột nhiên khám phá ra rằng mọi khoảng cách đã tan biến; thế thì sông trở thành bờ và bờ trở thành sông – không có kẽ hở. Thuyền trở thành sông, và sông trở thành thuyền; mọi khoảnh cách biến mất, vì trong mọi cái đối lập người đó đã trải nghiệm tính một.
Những qui tắc này, những lời kinh này là để giúp cho bạn nhận biết về tính một tồn tại trong các cái đối lập.
Nhớ rằng tội và nhục của thế giới
là tội và nhục của ông…
Trong thế giới này nếu bất kì người nào cảm thấy tự hào về việc là người tôn giáo, bạn có thể chắc chắn rằng người đó vẫn không có ý tưởng nào về điều được ngụ ý là người tôn giáo. Và nếu ai đó bảo bạn rằng người đó là người rất ngoan đạo còn bạn là tội nhân, biết rằng người đó bị lừa và là người dốt. Bất kì ai đã đi tới biết ngay cả một phần nhỏ của chân lí của cuộc sống sẽ lập tức thấy rằng người đó là người tham gia vào bất kì cái gì đang xảy ra ở bất kì chỗ nào. Nếu có chiến tranh dữ dội ở Việt Nam và người bị tàn sát ở đó, nếu một cuộc chiến tranh đang xảy ra dữ dội ở Bangladesh và người đang bị tàn sát ở đó; hay nếu có nạn đói, giết chóc, bạo hành hay cướp bóc ở đâu đó – người đó nữa là người tham gia trong đó.
Chắc chắn người đó đã không làm bất kì cái gì một cách trực tiếp; người đó đã không đi tới Việt Nam để tham gia vào chiến tranh, người đó đã không giết bất kì ai ở Bangladesh – cho nên làm sao người đó có thể chịu trách nhiệm? Làm sao người đó bị dính líu vào? Nhưng người đó là một phần của thế giới này, và do vậy người đó có bàn tay trong bất kì cái gì đang xảy ra trong nó, bất kì cái gì đang được biểu lộ trong nó ở khoảnh khắc này. Người đó đang ở trong thế giới này và chỉ sự kiện đó làm cho người đó là một thành viên. Bằng việc chỉ ở đây người đó trở thành người tham gia. Và dù có ý thức hay vô ý thức người đó phải đang làm nhiều điều nhúng tay vào bạo hành này, cho dù kết quả cuối cùng đang xảy ra xa khỏi người đó.
Nếu người đó nói rằng người đó là người Hindu và không là người Mô ha mét giáo, người đó đang tạo ra bất hoà trên thế giới; cho dù người đó không tham gia vào các cuộc nổi loạn Hindu-Hồi giáo. Có thể người đó thậm chí cố mang lại hoà giải khi các cuộc nổi loạn Hindu-Hồi giáo xảy ra. Người đó thậm chí có thể hát bài hát về Rama và Allah là một. Người đó có thể cố hoà giải mọi người, nhưng chỉ bằng việc nói rằng người đó là người Hindu và người khác là người Mô ha mét giáo, và rằng họ là tách rời, người đó nhúng tay vào các cuộc nổi loạn cho dù người đó có thể không tham gia vào chúng. Người đó có thể không tham gia vào các cuộc chiến tranh ở Trung Quốc, Việt Nam hay Bangladesh nhưng nếu người đó khẳng định rằng người đó là người Ấn Độ, thế thì người đó đang phân chia thế giới. Người đó thấy trái đất như được phân chia thành nhiều phần thế và trong khi nhìn thấy điều đó, người đó đang tham gia vào cuộc chiến tranh. Bất kì cái gì có thể đang xảy ra trong chính trị thế giới, dù trực tiếp hay gián tiếp, người đó có bàn tay trong đó. Không có lối thoát từ điều đó. Sartre đã nói ở đâu đó rằng người không thể thoát được, không thành vấn đề người đó cố thế nào.
Hai người ứng cử trong làng của bạn và bạn không bầu cho người nào. Nhưng đừng nghĩ rằng bạn đã đi ra ngoài bầu cử – vì không bỏ phiếu có tính quyết định như bỏ phiếu. Vì bạn đã không bỏ phiếu cho người thắng, trong khi nếu như bạn bỏ phiếu, người kia có thể thắng. Cho nên nếu bạn bỏ phiếu, một người thắng, và nếu bạn không bỏ phiếu, ai đó khác thắng. Bạn không thể thoát được, bạn không thể chạy trốn được. Bạn không thể nói rằng nếu bạn không bỏ phiếu bạn không là người tham gia – vì bằng việc không bỏ phiếu ai đó khác có thể thắng. Cho nên bạn đã trở thành người tham gia trong nó – có thể từ khoảng cách – nhưng dầu vậy, bạn là người tham gia. Cho dù bạn giữ im lặng và bạn không nói bất kì cái gì, dầu vậy bạn vẫn là người tham gia. Im lặng của bạn có thể trở thành sự hỗ trợ. Trong khi bạn đang sống trong thế giới này không có cách nào thoát được khỏi điều đó.
Ai đó cảm thấy rằng mình là một phần toàn vẹn của thế giới này, và rằng mọi tội của nó và các hành vi tốt của nó có thể được qui cho người đó, là đang đi hướng tới tính tôn giáo thực. Người đó không có kết án với bất kì người nào – vì kết án người khác là kết án bản thân người đó. Người đó không lựa chọn ai đó ra để khen, vì mọi lời khen đều là tự khen. Người như vậy có khả năng bước sang bên và nhìn cuộc sống bên ngoài cuộc tranh đấu giữa khen và kết án. Chỉ thế thì người ta đạt tới trạng thái là nhân chứng.
Một khi bạn trải nghiệm rằng không có cách nào để được tự do qua hành động của bạn, chỉ thế thì bạn có thể trở thành không bị đồng nhất với người làm và trở thành nhân chứng. Nhân chứng ngụ ý rằng “Tôi đơn giản là người xem, và bất kì cái gì xảy ra tôi cũng là người tham dự vào nó – vì tôi tồn tại. Đó là lí do tại sao tôi sẽ không nói rằng bạn là tội nhân – vì tôi cũng ở đây. Tôi cũng không nói rằng bạn là đức hạnh – vì mọi khác biệt này chỉ là bề ngoài, ảo tưởng và nguy hiểm. Cho nên tôi sẽ nói chỉ chừng này thôi: rằng dù đó là đức hạnh hay tội lỗi, thiện hay ác, chiến tranh hay hoà bình, tôi là nhân chứng cho cả hai, người xem cả hai.”
Người đã đạt tới trạng thái của việc chứng kiến đơn giản đi vào bất nhị.
… ông là một phần của nó;
nghiệp của ông bị đan xen không thể tách rời
với nghiệp lớn.
Và trước khi ông có thể đạt tới hiểu biết
ông phải đi qua mọi chỗ,
bẩn và sạch như nhau.
Dù thiện hay ác xảy ra trong thế giới này, chúng cả hai đều là việc huấn luyện cho đệ tử. Người ta phải trải qua cả tội lỗi và đức hạnh, và trưởng thành qua cả hai. Bạn có thể dùng cả hai chúng để giúp bạn siêu việt. Bạn có thể biến cả tội lỗi và đức hạnh thành bàn đạp.
Và nếu có cái ác nào đó trong bạn, bạn có thể đặt điều đó vào việc dùng sáng tạo nào đó, bạn có thể học cái gì đó từ điều đó nữa. Và ngay cả qua đau và khổ của nó, trưởng thành nào đó sẽ tới với bạn; bạn sẽ trở nên nhận biết hơn. Bạn có thể cháy trong nó, nó có thể làm cho bạn đau – nhưng điều đó nữa sẽ giúp trong việc thức tỉnh của bạn. Và đau đó sẽ dừng bạn khỏi việc lặp lại cùng sai lầm lần nữa. Trong thế giới này mọi thứ có thể được dùng.
Việc hiểu như vậy được gọi là sadhana, kỉ luật tâm linh. Kỉ luật tâm linh không ngụ ý bỏ ác và nắm đức hạnh. Kỉ luật tâm linh ngụ ý vươn lên hướng tới chân lí tối thượng qua cả thiện và ác. Không chọn giữa thiện và ác; trích rút kinh nghiệm bản chất từ cả hai, và để cả hai làm bạn chín chắn. Để cả hai đi sâu vào trong việc hiểu của bạn và mở rộng tim bạn. Chèo lái con thuyền của bạn giữa hai điều này; để cho sông của bạn chảy giữa hai điều này và ra tới đại dương. Để tội lỗi và đức hạnh trở thành đôi bờ của bạn.
Không chọn lựa. Nếu bạn chọn tội lỗi bạn vẫn đang chọn một trong các bờ và bạn sẽ không có khả năng chảy cùng sông. Nếu bạn chọn đức hạnh bạn vẫn chọn một trong các bờ và bạn sẽ không có khả năng chảy cùng sông. Dù bờ là tội lỗi hay đức hạnh, nó là tĩnh, nó không ra tới đại dương. Chính sông, cái dùng các bờ và chảy ở giữa chúng, cái ra tới đại dương. Nếu có ác nào đó trong cuộc sống của bạn, dùng nó đi. Không cần sợ nó; dùng nó.
Một người bạn tới tôi và nói, “Tôi nghĩ tôi sẽ không có khả năng thiền. Tôi là người say, và thói quen này đã nắm giữ tôi tới mức tôi không thể bỏ được nó trong cõi đời này. Bây giờ tôi sẽ phải đợi cho tới kiếp sau để làm nó.” Anh ta đã thử nhiều cách để bỏ thói quen này, nhưng mọi cách đều đã chứng tỏ vô tích sự. Bây giờ anh ta thậm chí đã từ bỏ việc thử, vì sau nhiều thất bại thế anh ta cũng đã mất quyết tâm. Anh ta đã đối diện với nhiều thất bại tới mức anh ta đã mất mọi hi vọng rằng anh ta có thể hoàn thành bất kì lời thề nào. Cho nên anh ta đã đề nghị tôi đừng yêu cầu anh ta bỏ uống rượu. “Nếu có cách mà theo đó tôi có thể thiền bất chấp việc uống rượu của tôi, xin nói cho tôi,” anh ta nói.
Tôi bảo anh ta, “Bạn cứ uống đi vì bạn đang đi tìm thiền.”
Anh ta giật mình khi nghe điều này. Anh ta nói, “Đó đúng là điều mọi người nói – rằng thầy là người nguy hiểm và tôi đáng phải không tới thầy! Tôi cứ tưởng thầy dứt khoát sẽ cho tôi phương pháp nào đó để giúp tôi bỏ việc uống rượu và đảm bảo cho tôi rằng tôi có thể làm điều đó. Nhưng thầy nói rằng uống rượu là việc tìm kiếm thiền!”
Tôi nói, “Cố hiểu đi. Nếu bạn có thể hiểu rằng uống rượu cũng là việc tìm kiềm thiền, thế thì nó có thể được bỏ. Sau rốt, tại sao bạn uống rượu? Quên bản thân việc uống rượu đi… nói cho tôi, tại sao bạn uống rượu?”
Anh ta nói, “Tôi uống để quên bản thân tôi.”
Tôi bảo anh ta, “Ham muốn quên bản thân người ta là ham muốn thiền đấy. Làm mất bản thân bạn, chìm ngập, cũng là ham muốn của thiền nhân. Bạn đã chọn sai việc uống rượu. Bạn muốn uống thiền và thay vì thế bạn uống rượu! Cho nên tôi sẽ không yêu cầu bạn từ bỏ uống rượu, thay vì thế tôi sẽ yêu cầu bạn học nghệ thuật làm mất bản thân bạn, đắm chìm bản thân bạn vào rượu. Và một khi bạn đã học được nghệ thuật đắm chìm, quên lãng, bạn sẽ không có mấy vấn đề từ bỏ sự hỗ trợ của rượu. Nếu bạn có thể đắm chìm và quên đi bản thân bạn mà không cần sự giúp đỡ của rượu, thói quen uống rượu cũng sẽ biến mất. Bạn không phải là người say, bạn là thiền nhân; chỉ có điều bạn đã chấp nhận kiểu thiền sai.”
Thế là anh ta hỏi tôi, “Tôi có thể tới học thiền được không? – nhưng tôi vẫn tiếp tục uống rượu.”
Tôi nói với anh ta, “Đừng nhắc tới rượu với tôi! Tôi đang cho bạn một kiểu rượu mới – uống cái đó đi! Nếu vị mới này phù hợp với bạn, rượu cũ sẽ trở thành vô vị. Chừng nào bạn chưa bắt đầu thích rượu mới, bỏ rượu cũ là ngu – và cũng không ích gì làm việc đó. Trước hết hãy có trải nghiệm tốt với rượu mới, thấy liệu nó có tinh tuý nào đó không…. Và nếu thiền không có đủ tinh tuý ngay cả để làm cho ai đó bỏ uống rượu, không ích gì mà hi vọng rằng nó sẽ dẫn người đó tới điều thiêng liêng. Sau rốt, nếu người ta không thể bỏ một thứ nhỏ bé như uống rượu, thiền phải là yếu hơn rượu. Và bạn bao giờ cũng phải chọn bạn mạnh. Hữu dụng gì mà chọn bạn yếu?”
Thế là anh ta đến. Anh ta ngần ngại, nhưng anh ta đã trở nên thực sự được đắm chìm trong thiền, được đắm chìm còn nhiều hơn những người thậm chí chưa bao giờ động tới rượu. Điều này đã là vì anh ta đã biết cách để bản thân anh ta được đắm chìm. Những người chưa bao giờ uống rượu không biết cách đắm chìm bản thân họ.
Bây giờ, với điều này tôi không ngụ ý rằng bạn phải bắt đầu uống rượu. Điều đó là không cần thiết; bạn có thể đi vào thiền mà không bao giờ uống rượu. Nhưng nếu bạn đã nếm rượu, điều tốt là dùng kinh nghiệm này.
Điều không tốt là phí hoài bất kì kinh nghiệm nào trong cuộc sống – tinh tuý của nó phải được trích rút ra.
Người này đã đắm chìm bản thân anh ta sâu vào trong thiền, và rượu đã biến mất. Nhưng thế rồi anh ta tới tôi nói, “Thầy đã lừa tôi! Nếu mà thầy cảnh báo trước cho tôi rằng nó sẽ giống thế này, tôi chắc đã không bao giờ tới. Thầy không bao giờ nói về việc bỏ rượu. Tôi đã cho là ‘Người này là được vì ông ta không bao giờ yêu cầu mình thôi uống rượu – thay vì thế ông ta làm cho mình thiền, cho nên tôi chẳng có gì để mất.’ Nhưng bây giờ tôi bị mê mải thế trong thiền… ”
Nhưng bạn sẽ ngạc nhiên mà biết rằng vợ anh ta đã tới gặp tôi và nói, “Thầy đã làm gì vậy? Thà anh ấy là người say còn tốt hơn!” Bạn có thể thấy cuộc sống kì lạ làm sao không? Vợ nói, “Thà anh ấy là người say còn tốt hơn vì ít nhất anh ấy sợ tôi. Bây giờ, sau khi trở thành thiền nhân, anh ấy không sợ bất kì ai! Khi anh ấy uống rượu, tôi còn kiểm soát được anh ấy: vào trong nhà anh ấy thường run – và cảm thấy rất mặc cảm, anh ấy sẽ hỏi xin tha thứ từ tôi. Bây giờ toàn thể tình huống đã lộn ngược lại. Trước kia, khi anh ấy say, tôi có thể làm cho anh ấy đồng ý với cả nghìn lẻ một thứ và anh ấy phải nghe lời tôi. Bây giờ, tôi phải chịu thua anh ấy và đồng ý với bất kì cái gì anh ấy nói.”
Cho nên đừng tin nếu đàn bà nói cô ấy muốn chồng cô ấy bỏ uống rượu, rằng cô ấy thực sự ngụ ý điều cô ấy nói; hay rằng nếu bố yêu cầu con trai thôi ăn cắp, anh ta thực sự ngụ ý cho nó không ăn cắp. Cuộc sống là rất phức tạp. Chỉ nếu bạn bỏ thói quen xấu nào đó, bạn sẽ đi tới biết nó gây ra bao nhiêu phiền phức quanh bạn.
Mọi nơi trên thế giới mọi người nói, “Là người tốt,” nhưng họ chỉ nói điều này vì họ biết bạn không thể vậy – và bằng việc nói điều đó họ có thể phê bình bạn và đẩy bạn xuống. Đó là cách chi phối lẫn nhau. Và nếu bởi cơ hội nào đó bạn thực sự trở thành tốt, chính những người đã quấy rầy bạn là tốt sẽ là những người đầu tiên bất hạnh với bạn, vì họ mất nắm giữ của họ lên bạn. Người mà đã có thời ở dưới ngón tay của họ bây giờ đã trở nên tự do.
Cho nên có chính trị quyền lực đi vào bên trong tất cả những người đang thôi thúc bạn trở thành tốt. Không ai thực sự quan tâm tới việc thấy bất kì ai khác là tốt, bạn cảm thấy thấp kém và nhìn người khác như cao hơn bạn. Điều như vậy là sự phức tạp của cuộc sống.
Nhưng điều quan trọng là nhớ một điều trong tâm trí – dù bạn ở bất kì đâu, dù bạn là bất kì cái gì, đường tới điều thiêng liêng đi đích xác từ đó. Không có chỗ nào mà không có đường tới điều thiêng liêng. Cho nên dùng bất kì chỗ nào bạn có thể tìm thấy trong bản thân bạn, và hướng mọi kinh nghiệm theo điều thiêng liêng.
Ngay cả kinh nghiệm xấu nhất cũng có thể được hướng tới nó; và ngay cả kinh nghiệm tội lỗi nhất trở thành đức hạnh vào khoảnh khắc nó hướng tới điều thiêng liêng. Và mọi điều này sẽ dễ làm nếu chúng ta nhớ một điều trong tâm trí: rằng chúng ta không tách rời trong vũ trụ bao la này, chúng ta là mọi phần của một ý thức; chúng ta là mọi sóng của một đại dương bao la.
Từ “Tiếng nói của im lặng”, Ch.3 Cảm giác tách rời
